ŠTA JE NEVLADINA ORGANIZACIJA?

Nevladina organizacija u Srbiji je širok pojam koji obuhvata sve pravne forme  nedobitnih organizacija čiji osnivači nisu javne ustanove ili država- već privatni sektor: pojedinci (fizička lica) ili pravna lica u privatnom sektoru (firme ili druge organizacije).

Zato se za nevladine organizacije koristi I termin “organizacije civilnog društva”.

U međunarodnoj praksi se nevladina organizacija  – NVO karakteriše sledećim osobinama:

Neprofitnost (cilj osnivanja organizacije nije sticanje dobiti za članova I osnivače, već postizanje određenog šireg cilja sa opštekorisnim dometom).

Nekomercijalnost (nije ciljno usmerena ka privrednom, tržišnom delovanju)

Nevladin sektor (osnivač nije država ni državni organi I organizacije)

Pravna registracija organizacije – registrovanje organizacije u odgovarajućem pravnom obliku.

U Republici Srbiji nedobitne organizacije se osnivaju u formi Udruženja, fondacija ili izuzetno- u formi zadužbina.

OSNIVANJE ORGANIZACIJE U SRBIJI 

DA LI POSTOJI ZAKON O NEVLADINIM ORGANIZACIJAMA SRBIJE?

ZAKON O NEVLADINIM ORGANIZACIJAMA U SRBIJI ne postoji kao jedinstven Zakon- što ne znači da ova oblast nije uređena.

Naime, na nedobitne organizacije se od osnivanja pa do zatavaranja organizacije primenjuju različiti propisi- pre svega:

Zakon o Udruženjima Srbije  i Zakon o zadužbinama i fondacijama Srbije .

ČIME SE BAVE NEVLADINE ORGANIZACIJE U SRBIJI?

KOJI SU CILJEVI MOGUĆI ZA OSNIVANJE ORGANIZACIJE 

 Nevladine organizacije u Srbiji se bave ostvarivanjem opštekorisnih ciljeva u različitim oblastima.

Krug poslova I ciljeva kojima se bave organizacije nije određen limitativno – organizacije se opredeljuju za svoje ciljeve u Statutu.

Oblasti kojima se bave organizacije su brojne, i stalno se pojavljuju nove.

Klasična podela je na organizacije u sledećim oblastima:

• Umetnost i kultura
• Obrazovanje i povezane delatnosti
• Zaštita i unapređivanje životne sredine
• Zaštita životinja
• Zaštita zdravlja
• Unapređenje položaja ugroženih grupa i osoba sa invalidetom
• Zaštita potrošača
• Prevencija kriminala
• Pomoć u zapošljavanju
• Socijalna zaštita
• Rekreacija, slobodno vrijeme i sport
• Briga o mladima
• Međunarodna saradnja
• Ljudska i građanska prava
• Međusobna pomoć i solidarnost
• Fondovi različitih namena
• Tehnološki I tehnički razvoj
• Filantropske aktivnosti
• Humanitarne aktivnosti
• Duhovni razvoj
• Različite organizacije sa inovativnim ciljevima.

Nevladina organizacija u formi Fondacije se može osnovati radi ostvarivanja (nedobitnih) opštekorisnih ciljeva

-koji su navedeni u Zakonu o zadužbinama i Fondacijama Srbije:

• aktivnosti usmerene na promovisanje i zaštitu ljudskih, građanskih i manjinskih prava,
• promovisanje demokratskih vrednosti, evropskih integracija i međunarodnog razumevanja,
• održivi razvoj,
• regionalni razvoj,
• ravnopravnost polova,
• unapređenje socijalne i zdravstvene zaštite,
• promovisanje i unapređenje kulture i javnog informisanja,
• promovisanje i popularizacija nauke, obrazovanja, umetnosti i amaterskog sporta,
• unapređivanje položaja osoba sa invaliditetom,
• briga o deci i mladima, pomoć starima,
• zaštita životne sredine
• borba protiv korupcije,
• zaštita potrošača,
• zaštita životinja,
• humanitarne aktivnosti
• i druge aktivnosti Fondacije ostvaruju opštekorisne ciljeve odnosno interese.

Fondacija može imati i druge ciljeve koji imaju opštekorisnu svrhu iako nisu navedeni na listi, ukoliko je reč o opštekorisnim ciljevima.

Ciljevi i delovanje organizacije u Srbiji ne mogu biti usmereni na nasilno rušenje ustavnog poretka i narušavanje teritorijalne celokupnosti Republike Srbije, kršenje zajemčenih ljudskih ili manjinskih prava ili izazivanje i podsticanje neravnopravnosti, mržnje i netrpeljivosti zasnovane na rasnoj, nacionalnoj, verskoj ili drugoj pripadnosti ili opredeljenju, kao i polu, rodu, fizičkim, psihičkim ili drugim karakteristikama i sposobnostima.

U Zakonu o zadužbinama i Fondacijama izričito je zabranjeno da ciljevi radi kojih je osnovana nedobitna organizacija – Fondacija -budu usmereni na ostvarivanje posebnih interesa političkih stranaka.

NAJBOLJA FORMA ZA OSNIVANJE ORGANIZACIJE

DA LI OSNOVATI ORGANIZACIJU U FORMI UDRUŽENJA ILI FONDACIJE?

Da li je bolje osnovati nevladinu organizaciju u formi Udruženja ili u formi Fondacije zavisi od ciljeva organizacije i načina na koji se ciljevi organizacije mogu postići.

Naime, ukoliko je za ciljeve organizacije potrebno udruživanje više članova, ukoliko članovi zajednički odlučuju unutar organizacije,

a naročito ako se planira finansiranje od članarina- preporuka je organizaciju osnovati u formi Udruženja.

Sa druge strane, ako je reč o ličnoj inicijativi jednog (ili više lica) koji žele da zadrže upravljanje nad organizacijom, bez formiranja Skupštine i bez članova, a finansiranje se ne oslanja na članarine – preporuka je osnivanje Fondacije.

U pogledu oporezivanja treba reći da su sve nedobitne organizacije izjednačene u Zakonu o porezu na dobit pravnih lica, pa u tom smislu nema razlike između ovih oblika organizacija u Srbiji.

KOLIKO NEVLADINIH ORGANIZACIJA IMA U SRBIJI?

U Srbiji 2021 godine ima preko 36000 nevladinih organizacija: više od 35000 Udruženja i preko 900 Fondacija i zadužbina.

Tačan broj registrovanih privrednih subjekata pogledajte ovde: APR – BROJ ORGANIZACIJA U SRBIJI

Na osnovu navedenog jasno je da Udruženje kao pravna forma preovlađuje u strukturi nedobitnih organizacija u Srbiji.

Smatramo da je razlog u nedovoljnoj informisanosti osnivača organizacije o pravnim opcijama, kao i tradicionalno dužoj istoriji forme Udruženja koja je uobičajena u NVO sektoru.

Međutim, ako bi se analizirao način finansiranja i  upravljanja kod nvo u Beogradu i Srbiji, sigurno je da bi brojnim udruženjima pogodnija pravna forma bila Fondacija. Zato u je zadnjim godinama sa rastom informisanosti sve veći broj osnivača organizacije koji se opredeljuju za osnivanje Fondacije u Srbiji .

DA LI ORGANIZACIJA IMA OBAVEZU DA VODI KNJIGE I PODNOSI IZVEŠTAJE? 

Svaka nedobitna organizacija od dana osnivanja upisom u odgovarajući Registar APR – ima obavezu da vodi poslovne knjige po sistemu dvojnog knjigovodstva. Takođe, nedobitne organizacije u Srbiji  imaju obavezu da predaju finansijske izveštaje u skladu sa propisima o računovodstvu i reviziji.

Zakon o porezu na dobit pravnih lica predviđa da je nedobitna organizacija dužna da vodi evidenciju o prihodima i rashodima, i da blagovremeno podnosi nadležnim organima Poreske uprave poreski bilans i poresku prijavu.

DA LI NEDOBITNA ORGANIZACIJA MOŽE DA STIČE DOBIT?

Nedobitna organizacija može da ostvaruje dobit – ali svu dobit (razliku između prihoda i rashoda) može koristiti isključivo za ostvarivanje svojih statutarnih ciljeva. 

Nedobitna organizacija pravno lice koje je osnovano radi postizanja opštekorisnih i dozvoljenih ciljeva koji su utvrđeni u opštim aktima tj u Statutu organizacije.

DA LI NEDOBITNA ORGANIZACIJA PLAĆA POREZ NA DOBIT?

Nedobitna organizacije koje ne ostvaruju prihode prodajom proizvoda na tržištu ili vršenjem usluga uz naknadu – NE smatraju se poreskim obveznicima poreza na dobit, pa nemaju obavezu da podnesu poresku prjavu poreza na dobit pravnih lica, a u skladu sa Mišljenjem Ministarstva finansija, br. 430-07-281/2009-04 od 1.2.2010. godine.

Prihodima nedobitne organizacije ostvarenim na tržištu NE smatra se prihod od donacija i članarina, subvencija, dotacija i sličnih netržišnih izvora.

U slučaju da organizacija posluje na tržištu – postoji značajno poresko oslobođenje.

Prema odredbi člana 44.Zakona o porezu na dobit pravnih lica Srbije – OSLOBAĐA SE plaćanja poreza na dobit nedobitna za poreski period u kojem ostvareni višak prihoda nad rashodima nije veći od 400.000 dinara, pod uslovom da:

1) ne raspodeljuje ostvareni višak svojim osnivačima, članovima, direktorima, zaposlenima ili sa njima povezanim licima;

2) godišnji iznos ličnih primanja koja isplaćuje zaposlenima, direktorima i sa njima povezanim licima nije veći od dvostrukog iznosa prosečne godišnje zarade po zaposlenom u Republici Srbiji u godini za koju se utvrđuje pravo na poresko oslobođenje, prema podacima republičkog organa nadležnog za poslove statistike;

3) ne raspodeljuje imovinu u korist svojih osnivača, članova, direktora, zaposlenih ili sa njima povezanih lica;

4) da nema monopolski ili dominantan položaj na tržištu u smislu zakona kojim se uređuje zaštita konkurencije.

Dakle, one nedobitne organizacije koje u poreskom bilansu utvrde iznos poreske osnovice do iznosa 400.000 dinara imaju pravo na poresko oslobođenje, pod navedenim uslovima.

KAKO OSNOVATI NEVLADINU ORGANIZACIJU?

FORME ZA OSNIVANJE ORGANIZACIJE U SRBIJI 

Osnivanje nevladine organizacije u Srbiji moguće je u formi Udruženja ili Fondacije.

S obzirom na različitosti procedure za osnivanje organizacije, detaljne informacije se nalaze na stranicama:

OSNIVANJE UDRUŽENJA – NEDOBITNE ORGANIZACIJE       ili    OSNIVANJE FONDACIJE – NEDOBITE ORGANIZACIJE